Viðmið heilsuleikskóla

Upphaf heilsustefnunnar
Heilsuefling í skólum byrjaði árið1994 sem samstarfsverkefni Heilbrigðisráðuneytisins og Landlæknisembættisins við skóla á öllum skólastigum. Evrópuverkefni heilsuskóla hófst 1999 og lauk 2002 og voru 4 skólar og Heilsugæslan í Kópavogi þátttakendur. Afrakstur Evrópuverkefnisins var viðmið fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla þar sem fram koma markmið heilsueflingar í skólum og þau grundvallarviðmið sem heilsuskólar eiga að starfa út frá.
Unnur Stefánsdóttir leikskólastjóri í Heilsuleikskólanum Urðarhóli í Kópavogi hafði frumkvæði að mótun heilsustefnu fyrir leikskóla. Markmið stefnunnar er að auka gleði og vellíðan barnanna með áherslu á næringu, hreyfingu og listsköpun í leik. Síðar tóku fleiri leikskólar upp heilsustefnuna og árið 2006 voru stofnuð Samtök heilsuleikskóla og var Unnur fyrsti formaður þeirra. Fyrsta verkefni samtakanna var að endurskoða viðmið heilsuleikskóla sem samþykkt voru á fyrsta aðalfundi samtakanna.
Kennarar Urðarhóls gáfu út Heilsubók barnsins og hönnuðu merki heilsuleikskólans. Fáni með heilsumerkinu er sú viðurkenning sem leikskólarnir fá afhentan ásamt viðurkenningarskjali, þegar þeir hafa uppfyllt þau skilyrði sem heilsuleikskóla ber að gera. Merki heilsuleikskólans táknar Heildin samofin þar sem barnið er í miðjunni umvafið áhersluþáttum heilsustefnunnar og leikskólaumhverfinu, sem vinna saman að því að þroska barnið.

Markmið heilsuleikskóla
Markmið heilsuleikskóla skal vera að stuðla að heilsueflingu leikskólasamfélagsins með áherslu á næringu, hreyfingu og listsköpun í leik.
Öll börn ættu að alast upp við það að læra að virða heilsu sína og annarra sem ómetanleg verðmæti og grundvöll fyrir fullnægjandi lífi. Í heilsuleikskóla er heilsuefling höfð að leiðarljósi í einu og öllu. Markmið heilsustefnunnar er að venja börn strax í barnæsku við heilbrigða lífshætti með það í huga að þeir verði hluti af lífsstíl þeirra til framtíðar. Áhersluþættir heilsuleikskóla geta verið mismunandi eftir leikskólum en góð næring, góð hreyfing og listsköpun skal ávallt vera aðalsmerki þeirra.


Skilgreining á heilsu
Heilsa er ástand líkamlegrar, andlegrar og félagslegrar vellíðunar, frekar en það að vera laus við sjúkdóma eða fötlun.


Skilgreining á heilsuleikskólasamfélagi
Börn, foreldrar, allt starfsfólk heilsuleikskólans og aðrir aðstandendur.

Grundvallaratriði sem heilsuleikskóla ber að uppfylla
Þegar leikskólasamfélagið hefur tekið ákvörðun um að vinna eftir heilsustefnunni setur hann sig í samband við formann Samtaka heilsuleikskóla eða einhvern heilsuleikskólanna sem getur vísað á rétta aðila. Stjórn samtakanna skoðar námskrá og húsnæði viðkomandi skóla og gefur í framhaldi af því starfsleyfi ef öllum eftirfarandi atriðum er fullnægt.

Heildarsýn
Í markmiðum skólans skal stuðla að andlegri, líkamlegri og félagslegri vellíðan barna, með því að efla líkams -, hreyfi-, tilfinninga-, vitsmuna-, félags-, fagur- og siðgæðisþroska.
Mæta þörfum einstaklingsins
Mæta þarf eftirfarandi frumþörfum mannsins í öllu heilsuleikskóla-samfélaginu bæði einstaklings- og hópbundið: Kærleikurinn, það að tilheyra einhverjum; frelsi, það að hafa valkosti; upphefð, að vera mikilvægur; skemmtun og að upplifa gleði.

Uppeldishlutverkið
Kennarar eru fyrirmynd barna og þurfa því að tileinka sér heilbrigðan lífsstíl og jákvætt viðhorf gagnvart heilsu, það eykur vellíðan þeirra í starfi. Í heilsuleikskóla sinnir allt starfsfólk uppeldi og menntun barna. Kennarar þurfa að vera jákvæðir gagnvart heildarsýn heilsustefnunnar og hvetja til og upplýsa um mikilvægi þess að temja sér heilbrigðan lífsstíl. Stuðla skal að því að nýta þann mannauð sem leikskólasamfélagið býður upp á hverju sinni.

Leikurinn
Leikurinn er hornsteinn leikskólastarfsins því hann er námsleið barnsins. Í bernsku felur leikur í sér nám, af leik sprettur ný þekking, nýjar tilfinningar, nýjar athafnir og leikni.  Í leik tjáir barn tilfinningar sínar og fær útrás fyrir þær. Áhersla skal lögð á að gefa tíma og skapa umhverfi sem hvetur til sjálfsnáms í gegnum leik. Í frjálsum leik þarf að vera til efniviður sem bíður upp á rannsókn og sköpun.

Næring
Stuðla skal að góðum matarvenjum og hollustu með áherslu á ferskleika og fjölbreytni. Leggja skal áherslu á að auka grænmetis- og ávaxtaneyslu barnanna og nota sykur, salt og fitu í hófi. Vatn skal vera aðgengilegt fyrir börn og starfsmenn. Við samsetningu matseðla skal tekið mið af markmiðum Lýðheilsustöðvar varðandi næringu barna og fá næringarráðgjafi til að fara yfir matseðla og viðurkenna þá.

Hreyfing
Umhverfið þarf að bjóða upp á möguleika bæði til gróf- og fínhreyfinga til að styrkja barnið líkamlega, andlega og félagslega úti og inni. Lögð skal áhersla á markvissa hreyfingu  a.m.k. 1 sinni í viku fyrir hvert barn frá 2ja ára aldri, sem stuðlar að líkamlegri og andlegri vellíðan ásamt gleði. Markmiðið er að efla alhliða þroska barnsins og líkamsvitund, sem leiðir af sér aukna félagsfærni og leikgleði sem eflir vináttubönd.

Listsköpun
Mikilvægt er að vinna með og/eða tengja saman fjölbreytt tjáningarform listsköpunar s.s. myndlist, tónlist og leiklist. Lögð skal áhersla á markvissa listsköpunartíma frá 2ja ára aldri, þar sem unnið er með einn eða fleiri þætti listsköpunar. Markmiðið er að viðhalda forvitni, sköpunargleði, efla sjálfstraust og ímyndunarafl barnanna. Sjálft sköpunarferlið skiptir meira máli en útkoman. Lögð skal áhersla á að börnin fái tækifæri til að prófa sig áfram með fjölbreyttan efnivið, geri tilraunir og þjálfi upp færni sem leiðir af sér að þau verði viss um eigin getu.

Heilsubók barnsins
Heilsubók barnsins er gæðamatskvarði Heilsuleikskóla og segir til um hvort  settum markmiðum heilsustefnunnar er náð. Hún hefur að geyma útfærð skráningablöð varðandi þroska og ýmsar upplýsingar um barnið. Skráningin gerir okkur kleift að fylgjast með þroskaframvindu barnsins og er einnig tæki til að upplýsa foreldra um stöðu þess í leikskólanum. Skráð er m.a. heilsufar, hreyfifærni, úthald, hæð og þyngd, næring og svefn, lífsleikni og færni í listsköpun. Skráningin skal fara fram tvisvar á ári, haust og vor og foreldrum boðið í viðtal í kjölfarið.

Húsnæði og umhverfi
Húsnæði og umhverfi skal vera með þeim hætti að það veiti vellíðan og hvetji til góðra leikja. Einnig skal það veita barninu öryggiskennd og fyllsta öryggis og hreinlætis gætt. Ánægjulegt vinnuumhverfi eflir gagnkvæma virðingu, sjálfstraust, samkennd, samstöðu og samstarf allra í heilsuleikskóla-samfélaginu. Inni í íþróttasvæði heilsuleikskóla skal hafa mjúkt íþróttagólf til að draga úr slysahættu.* Útisvæði skal vera þannig hannað að það sé öruggt og bjóði upp á góða og fjölbreytta hreyfimöguleika. Gæta skal ábyrgðar og virðingar fyrir náttúrunni og umhverfinu.

Heilsuleikskólinn og heimilið
Áhersla skal lögð á virkt foreldrasamstarf sem þátt í vellíðan barna, þar sem mikilvægt er að náið samstarf og gagnkvæmt traust ríki á milli heimilis og heilsuleikskóla.





*  Tímabundið ákvæði í kafla um húsnæði og umhverfi:
Varðandi mjúkt íþróttagólf þá er gefið tækifæri út árið 2009 til að koma því til framkvæmda.